De ‘Redelijkheid en Billijkheid’, een bekend juridische duo, óók in de boardroom

Door: mr. Karan A. Doekhi

Inmiddels loop ik een aantal jaren rond op Curaçao. Naast werkzaam te zijn in de advocatenpraktijk, verzorg ik met veel plezier diverse hoorcolleges aan de Curaçaose rechtenfaculteit voor bijvoorbeeld de vakken Verbintenissenrecht en Ondernemingsrecht. Ik hoor collega’s, cliënten, wederpartijen en studenten wekelijks, misschien zelfs dagelijks, de term ‘redelijkheid en billijkheid’ roepen. Deze term klinkt elke jurist én ook niet-juristen bekend in de oren.

De ‘redelijkheid en billijkheid’ is niet zomaar een juridische term. Ik zie dit als een juridisch duo dat een belangrijke rol speelt in de juridische wereld. Een duo dat, in ieder geval in mijn optiek, vaak samen op het toneel verschijnt en dat door die verschijning onderschrijft dat er iets niet klopt. U kent het wel, dat bekende ‘onderbuikgevoel’ dat opeens zichtbaar wordt. Ik zie de redelijkheid en billijkheid als een duo dat staat voor rechtvaardigheid en dat onrecht (zwaar) bestraft, zelfs als dat betekent dat een gemaakte afspraak moet worden aangepast. Misschien is dit duo wel de hoofdrolspeler in ons civiele recht?

De gedachte achter dit duo is vrij simpel: het duo vormt de norm die ingezet kan worden tegen onrecht. Dit kan door gemaakte afspraken te beperken, aan te vullen of te wijzigen, maar ook door het doen van een beroep op bepaalde rechten onmogelijk te maken. Onrecht is daarbij de sleutelfiguur. Onrecht is niet altijd zichtbaar. Het kan verscholen zitten in legitiem gemaakte afspraken, maar waarbij diezelfde afspraken later een nare bijsmaak geven. Juist die nare bijsmaak leidt tot ‘strijdigheid’ met de redelijkheid en billijkheid.

Denk aan de situatie dat een kleine ondernemer met vier personeelsleden met het team afspreekt om elke vrijdag ijsjes te trakteren. In de tussentijd groeit deze kleine onderneming uit tot een bedrijf met vier honderd personeelsleden. Bij deze ondernemer kan het opeens minder fijn gaan voelen om elke vrijdag op ijsjes te trakteren. Waar dat eerst ging om vier ijsjes, zijn dat nu vier honderd ijsjes per week. Hier kan deze ondernemer die nare bijsmaak bij krijgen en dat kan resulteren in een beroep op het duo om dat gevoel weg te nemen.

In het contractenrecht wordt het duo vaak ingezet om gemaakte afspraken te beperken, aan te vullen of te wijzigen. De uitkomst kan daarbij zijn dat een gemaakte afspraak een meer op de situatie die later is ontstaan toegespitste uitwerking krijgt. De eerder gemaakte afspraken kunnen door verloop van tijd en voorgedane ontwikkelingen opeens niet meer passen bij de situatie en positie van de contractspartijen. Niet altijd is het dan toch maar gewoon strak vasthouden aan gemaakte afspraken wenselijk. Ik heb weleens gehoord dat het duo werd aangemerkt als een soort vangnet voor gezond verstand of een middel om fatsoen terug te brengen in verhoudingen. Dat vind ik mooie kwalificaties. Wat het duo in het contractenrecht in feite doet, is het terugbrengen van fatsoen tussen partijen. Daar is volgens mij niets mis mee.

Het duo is ook regelmatig terug te vinden in de boardroom en dus het ondernemingsrecht. Het ondernemingsrecht kent diverse partijen. Denk aan aandeelhouders, directieleden, leden van raden van commissarissen en personeelsleden. Al deze partijrollen worden uiteindelijk ingevuld door mensen en waar mensen met elkaar werken, is een fatsoen van belang. Is dat er niet, dan kan het duo optreden om het fatsoen terug te brengen in de boardroom of in de onderneming.

Denk aan een vennootschap met een meerderheids- en minderheidsaandeelhouder. Zonder afwijkende afspraken geldt bij iedere stemming de wil van de meerderheid. Dat kan soms leiden tot die nare bijsmaak. Juist die situatie moet voorkomen worden en daar is het duo voor van belang. Omstandigheden kunnen ertoe leiden dat bepaalde besluiten op een manier genomen moeten worden waarbij ook de belangen van de minderheidsaandeelhouder worden meegewogen. Het kan zelfs zo ver komen dat de stem van de minderheidsaandeelhouder op gelijke voet moet worden meegewogen. Alles met als doel om die nare bijsmaak weg te nemen. Begrijp mij overigens niet verkeerd; dit houdt niet in dat voor iedere stemming de minderheidsaandeelhouder opeens recht heeft op een meerderheidspositie. Zo ver gaat het duo niet. Doel van het duo is om fatsoen terug te brengen en onrecht tegen te gaan. Niet altijd hoeft het onfatsoenlijk of onrechtmatig te zijn dat een minderheidsaandeelhouder wordt overstemd door de meerderheidsaandeelhouder.

Het duo is ook op Curaçao actief. Waar op Curaçao de maatschappij relatief klein is en de kans op het tegenkomen van zakelijke relaties in een persoonlijke setting groot, is het misschien wel van groter belang dat fatsoensnormen niet uit het oog verloren worden. De zakenpartner waarmee je in felle onderhandelingen zit kan ook de echtgenote zijn van de schooldirecteur waar jouw kinderen op school zitten. Netwerken op Curaçao lopen vaak vanuit de zakelijke sfeer over naar de persoonlijke, en dat brengt met zich mee dat fatsoensnormen op Curaçao misschien wel een grotere rol spelen dan in een maatschappij waarbij anonimiteit van de burgers meer aanwezig is. Het duo heeft op Curaçao dus een zeer belangrijke rol te vervullen.

Zo filosoferend over het duo en diens optreden bedenk ik dat we het duo misschien moeten zien als die wijze oom en tante die altijd een luisterend oor bieden aan familie en vrienden en die vaak de angel uit een discussie kunnen halen, zodat de partijen bij die discussie daarna opeens de weg naar elkaar weer weten te vinden. De discussie is daarmee niet uit de hand gelopen en de betrokken partijen kunnen weer verder. Ik denk dat dit ook de charme is die het duo met zich meebrengt. De mogelijkheid om een verdere escalatie te voorkomen door aanpassing van dat wat in een afspraak leidt tot die nare bijsmaak. Zonder deze aanpassing verergert die nare bijsmaak, met misschien wel als einddoel dat partijen niet meer met elkaar door een deur kunnen. Het duo probeert dat te voorkomen, daargelaten die situaties waarbij het juist beter is dat partijen inderdaad niet meer met elkaar verder gaan. Ook daar kan het duo een verzachtende werking hebben op de verhoudingen tussen partijen door fatsoensnormen terug te brengen.

Enfin, hier laat ik het bij voor deze keer. Mijn afsluitende boodschap is kort: vergeet u niet dat we het duo ook hier op Curaçao kennen. Mocht u ooit met het duo in contact willen komen, aarzelt u dan niet om mijn kantoor te benaderen. Wij onderhouden korte lijntjes met het duo en hebben geregeld collegiaal overleg met hen. Wij kunnen uw zaak dus vrij snel aan hen voorleggen en u daarbij begeleiden en adviseren naar een passende oplossing.

Foto: ChatGPT